Ngày 2.2, trong cuộc phỏng vấn độc quyền với kênh truyền hình Al Mayadeen tại Tunisia, ông Ali Shamkhani - Cố vấn cấp cao của Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei - khẳng định Iran đã sẵn sàng tái khởi động tiến trình đàm phán về hồ sơ hạt nhân, nhưng đối tác duy nhất mà họ chấp nhận làm việc cùng là Mỹ.
Lý giải cho động thái gạt bỏ các đối tác cũ, ông Shamkhani đã đưa ra những nhận định gay gắt và thẳng thắn về vai trò của nhóm E3 (gồm Anh, Pháp, Đức). Ông cho rằng "lục địa già" đã thất bại trong việc thể hiện vai trò độc lập trên bàn cờ chính trị quốc tế.
"Châu Âu đã chứng minh sự bất lực hoàn toàn trong việc thực thi cam kết kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump rút khỏi thỏa thuận hạt nhân vào năm 2018", vị cố vấn nhấn mạnh. Ông cũng chỉ trích sự thiếu hiệu quả của châu Âu trong các nỗ lực ngoại giao diễn ra trước khi căng thẳng leo thang vào tháng 6 năm ngoái.
Giới lãnh đạo Iran hiện xem các kênh trung gian châu Âu là vô nghĩa và lãng phí thời gian. Do đó, định dạng đàm phán mới mà Iran yêu cầu là "chỉ có sự tham gia của Mỹ và chỉ thảo luận duy nhất về hồ sơ hạt nhân".
Điều này đồng nghĩa với việc Iran kiên quyết từ chối mọi nỗ lực của phương Tây nhằm mở rộng phạm vi đàm phán. Iran sẽ không chấp nhận gộp các vấn đề khác như chương trình tên lửa đạn đạo hay ảnh hưởng chính trị tại khu vực Trung Đông vào gói thỏa thuận hạt nhân, một điều kiện mà Mỹ thường xuyên đưa ra trước đây.
Dù giữ lập trường cứng rắn, ông Shamkhani vẫn để ngỏ cánh cửa cho ngoại giao linh hoạt. Ông xác nhận khả năng tiến hành các cuộc gặp song phương trực tiếp với Mỹ, nhưng đi kèm những điều kiện tiên quyết nghiêm ngặt.
"Các cuộc đàm phán song phương phải bắt đầu dựa trên sự thấu hiểu lẫn nhau đã đạt được, và tuyệt đối phải tránh các yêu cầu phi lý, vô căn cứ từ phía đối phương", ông tuyên bố. Theo ông, chỉ khi các nguyên tắc tôn trọng này được đảm bảo, việc đạt được sự đồng thuận mới trở nên khả thi.
Đáng chú ý, vị quan chức cấp cao này cũng hé lộ về địa điểm tiềm năng cho các cuộc tiếp xúc lịch sử. Thay vì các địa điểm truyền thống ở châu Âu như Vienna (Áo) hay Geneva (Thụy Sĩ), Thổ Nhĩ Kỳ đang được cân nhắc là nơi tổ chức các cuộc gặp gỡ, bao gồm cả trực tiếp và gián tiếp.
Động thái đề xuất Thổ Nhĩ Kỳ - một thành viên NATO nhưng giữ quan hệ tốt với cả hai phe - cho thấy Iran đang muốn thay đổi hoàn toàn cơ chế tiếp cận. Họ muốn đi tắt đón đầu, làm việc trực tiếp với "người nắm quyền thực sự" là Mỹ để giải quyết dứt điểm các lệnh trừng phạt kinh tế, thay vì trông chờ vào những lời hứa hẹn từ châu Âu.
